Solderen¶
Deze pagina is de handleiding voor docenten die met studenten solderen. De docent is verantwoordelijk voor de veiligheid van de studenten. Een studentassistent kan helpen, maar vervangt de docent daarbij niet.
Solderen gebeurt in een afsluitbaar lokaal. Hoe je de kist ophaalt, de werkplekken neerzet en de ESP32-S3 soldeert, staat in de opstelinstructie. In de hal, in de gang of in het studielandschap is solderen niet toegestaan: de gang is een vluchtweg.
Belangrijke nummers¶
Zet het nummer van de BHV vooraf in je telefoon.
| Wie | Nummer | Wanneer |
|---|---|---|
| BHV | 020-595 3333 | Bij elk incident. Bij een grote brand bel je ook 112. |
| Alarmnummer | 112 | Zware brandwond, oogletsel en grote brand. |
| FS | 020-595 1403 | Stroom- of elektrastoring. Vraag om een huismeester. |
Voorafgaand aan het solderen¶
- Weet waar op de etage de vluchtwegen en nooduitgangen zijn.
- Weet waar op de etage de blusmiddelen staan: de schuimblusser en de brandblusser.
- Weet waar de EHBO-verbanddoos hangt.
- Zet het directe nummer van de BHV in je telefoon: 020-595 3333.
- Zorg dat je met minimaal twee docenten bent.
- Zet de soldeerwerkplekken neer volgens de opstelinstructie, in een afsluitbaar lokaal.
Opstelinstructie¶
Je hoeft zelf niet te kunnen solderen om deze les te draaien. Hieronder staat de hele gang van zaken: de kist ophalen, de werkplek klaarzetten, wat studenten solderen, hoe de beweging gaat, en hoe je weer inruimt.
De kist bij de TechHub¶
Bij de TechHub haal je een kist op. In één kist zitten de materialen voor 15 werkplekken. Tel hoeveel studenten tegelijk solderen. Zijn dat er meer dan 15, haal dan een tweede kist.
Per werkplek zit in de kist:
- Een soldeerstation: de voet met de soldeerbout. De metalen punt wordt heet genoeg om tin te laten smelten. Die punt raak je niet aan.
- Een ESD-soldeermat: de mat waarop gewerkt wordt. ESD betekent dat de mat statische lading afvoert. Het bord dat studenten solderen is daar gevoelig voor, dus het werk gebeurt op de mat.
- Soldeertin: het metaaldraad dat smelt en de elektrische verbinding maakt tussen de pin en het bord.
- Afzuiging: de dampafzuiger die de rook wegtrekt.
- Een veiligheidsbril.
Wat studenten solderen¶
In deze les solderen studenten de ESP32-S3. Dat is een microcontrollerbord van de opleiding, één per student. Het is een duur onderdeel. Het bord blijft bij de student: het gaat niet terug in de kist en het blijft niet achter in het lokaal.
Meer onderdelen solderen maakt de les te lang. De ESP32-C3 uit de kit van de student komt nu niet aan de beurt. Dat kan op een later moment, of bij het makerslab (TTH).
De werkplek¶
Zet de werkplekken in het afsluitbare lokaal.
- Leg de ESD-mat op tafel en zet het soldeerstation daarop.
- Maak het sponsje bij het station nat. Op dat sponsje veeg je de hete punt schoon voordat er gesoldeerd wordt. Een schone punt geeft de warmte door aan de pin. Een droog sponsje maakt de punt niet schoon.
- Zet de dampafzuiger aan voordat iemand de bout pakt, en plaats hem boven het werkstuk zodat de rook wordt afgezogen. De afzuiging blijft aan zolang er gesoldeerd wordt.
- Deel de veiligheidsbrillen uit. Iedereen in het lokaal draagt er een: studenten, docenten en studentassistenten, ook wie zelf niet soldeert.
- In de ruimte zijn alleen de studenten die op dat moment solderen. De anderen wachten buiten. Er zijn minimaal twee docenten, en er blijft een docent bij de groep.
In de kit van de student zit een klein breadboard: een plastic plaatje met rijen gaatjes. Daar zetten ze de ESP32-S3 in, zodat het bord stil blijft liggen tijdens het solderen.
Zo gaat solderen¶
Hang de afdruk op A3 op in het lokaal en wijs hem aan terwijl je het voordoet. De beweging is steeds dezelfde.
De bout eindigt in een punt. Gebruik de zijkant van die punt, niet het uiterste uiteinde. De zijkant raakt tegelijk de pin en het koperen vlakje op het bord, het pad. Daardoor worden pin en pad allebei warm. Het uiteinde raakt te weinig oppervlak, en dan vloeit het tin niet goed.
- Maak de bout schoon, anders lukt het solderen niet goed (video).
- Leg de zijkant van de punt tegen de pin en het pad. Houd de bout stil tot beide warm zijn.
- Voeg dan pas soldeertin toe, tegen de warme pin en het pad. Het tin smelt en vloeit om de verbinding. Tin tegen de bout houden, zonder dat pin en pad warm zijn, geeft geen goede verbinding.
- Houd de bout nog heel even op zijn plek, zodat het tin kan vloeien.
- Haal de bout weg en laat de verbinding zelf afkoelen. Blaas niet. Afkoelen met blazen maakt de verbinding brokkelig.
- Maak de bout schoon, anders wordt het solderen steeds moeilijker (video).
Op het overzicht hieronder staan die vier stappen, en voorbeelden van een geslaagde verbinding en van veelgemaakte fouten: te veel tin, te weinig tin, een koude verbinding, te veel warmte, of tin dat twee pinnen met elkaar verbindt.

Opruimen¶
Ruim de materialen na afloop weer netjes in de kist, zodat de volgende groep dezelfde set kan gebruiken.
De punt blijft heet nadat het station uit is. Zet de bout terug in het station en laat hem afkoelen. Een warme soldeerbout gaat niet terug in de kist.
Loop daarna de tafels en de kist na. Elke student neemt de eigen ESP32-S3 mee.
Tijdens het solderen¶
- Eten en drinken in het leslokaal is tijdens het solderen niet toegestaan.
- In het soldeerlokaal draagt iedereen een veiligheidsbril, ook wie zelf niet soldeert. Dat geldt voor studenten, docenten, studentassistenten, studentmentoren.
- Laat studenten nooit alleen in het lokaal zonder docent.
- Soldeer niet direct onder een rookmelder.
- Controleer voor je begint of de dampafzuiger aan staat. Plaats de dampafzuiger boven het werkstuk, zodat de rook wordt afgezogen.
Handelen bij incidenten¶
Blijf bij de studenten en volg de stappen die bij het incident horen.
Lichte brandwond¶
Koel de wond 10 tot 20 minuten met lauw water, in de keuken op de 5e of 6e etage. Meld je daarna bij de BHV-receptie op de begane grond van het Wibauthuis (WBH) voor EHBO-behandeling.
Zware brandwond¶
Koel de wond met lauw water in de keuken op de 5e of 6e etage. Bel 112 en de BHV op 020-595 3333.
Oogletsel¶
Spoel het oog met water in de keuken op de 4e of 6e etage. Bel 112 en de BHV op 020-595 3333.
Kleine brand¶
Blus de brand met de aanwezige blusmiddelen (schuimblusser).
Grote brand¶
Als docent:
- Ontruim direct het lokaal. Zeg dat studenten hun spullen achterlaten.
- Sluit na het ontruimen de deur, zodat de brand vertraagt.
- Druk het brandalarm in.
- Bel 112 en de BHV op 020-595 3333.
- Verzamel de studenten buiten, op plein Badhuistheater.
Studenten volgen de instructies van de docent: het lokaal uit, spullen achterlaten, het gebouw uit via de nooduitgang, verzamelen op plein Badhuistheater, en wachten op instructie van de BHV of de docent voordat ze terugkeren.
Stroom- of elektrastoring¶
Bel FS op 020-595 1403, maak een melding en vraag om een huismeester.