Draaiboek workshop "Van onderbuik naar onderbouwing" (100 min)¶
Workshop voor collega's over de nieuwe leeruitkomsten, het waarderen tijdens voortgangsevaluaties (VE1/VE2/EE), de beslissing aan het einde van het semester, en het werken met Portflow en de kalibratiedocumenten (overzicht-ve1/ve2/ee).
Doelen¶
Na de workshop kunnen deelnemers:
- de vier leeruitkomsten en hun succescriteria herkennen en weten ze dat de lat per evaluatiemoment verschuift ("komt later" bij VE1);
- een leeruitkomst holistisch waarderen op de schaal 1–4 en dit vastleggen in het compacte Portflow-format (onderbouwing + feedforward);
- navigeren in een Portflow-portfolio (zelfevaluatie, bewijzen, feedback, evaluatieverzoek);
- de beslisregels toepassen (niveauprofiel, cesuur, geen compensatie tussen leeruitkomsten, reparatie, GR);
- — en dit is de rode draad — ervaren waarom de kalibratiedocumenten onmisbaar zijn en waar ze te vinden zijn.
Dramaturgie (het ontwerp-principe)¶
Het hart van de workshop is de kalibratiecarrousel (blok 3): deelnemers waarderen eerst een casus-student zonder het overzicht-ve1-document, alleen met de leeruitkomst en de schaal 1–4. De spreiding in oordelen wordt plenair zichtbaar gemaakt (die is er gegarandeerd). Pas dán krijgen ze het kalibratiedocument en waarderen ze opnieuw — en zien ze de oordelen convergeren. Zo wordt de behoefte aan het document gevoeld in plaats van verteld.
Belangrijk: deel de overzicht-ve-documenten dus NIET vooraf of aan het begin uit. De verrassing is het leereffect.
Overzicht¶
| # | Tijd | Duur | Blok | Werkvorm | Doel |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | 10 min | Aftrap + "Mythe of feit?" | Quiz, plenair | Misconcepties boven tafel, energie erin |
| 2 | 0:10–0:25 | 15 min | "Wat zie je wanneer?" — sorteerspel | Teams van 3–4 | Leeruitkomsten + verschuivende lat leren kennen |
| 3 | 0:25–1:00 | 35 min | Kalibratiecarrousel in Portflow | Duo's | Waarderen oefenen + kracht van kalibratiedocument ervaren |
| 4 | 1:00–1:15 | 15 min | Onderbouwing & feedforward + ringtest | Duo's | Vastleggen in Portflow-format oefenen |
| 5 | 1:15–1:32 | 17 min | "De Besliscommissie" — beslisspel | Teams | Beslisregels toepassen |
| 6 | 1:32–1:40 | 8 min | Oogst: one-minute paper + spiekposter | Individueel/plenair | Borgen + weten waar alles staat |
Blok 1 — Aftrap + "Mythe of feit?" (10 min)¶
Werkvorm: korte welkom (2 min) en dan 8–10 stellingen over het nieuwe systeem. Deelnemers stemmen per stelling: mythe (gaan staan / rood kaartje) of feit (blijven zitten / groen kaartje). Alternatief: Wooclap/Mentimeter.
Waarom: activeert voorkennis, maakt in 10 minuten alle grote veranderingen zichtbaar én laat zien waar het team nog verschillend over denkt. De stellingen komen terug in de latere blokken — je hoeft ze hier niet uit te discussiëren.
Facilitatortip: bij verdeelde stemmen kort benoemen "hier komen we in blok X op terug" en doorgaan. Tempo is belangrijker dan volledigheid.
De stellingen met antwoorden staan in Bijlage A.
Blok 2 — "Wat zie je wanneer?" sorteerspel (15 min)¶
Werkvorm: teams van 3–4 krijgen een set van 16 gedragskaartjes (concrete dingen die een student doet of laat zien). Op tafel ligt een matrix-placemat: 4 kolommen (de leeruitkomsten: Persoonlijk Leiderschap, Analyseren & Adviseren, Ontwerpen & Realiseren, Managen & Samenwerken) × 2 rijen ("al zichtbaar bij VE1" en "komt later in het semester"). Teams sorteren de kaartjes (8 min), daarna plenaire check op de spannendste kaartjes (5 min).
Waarom: deelnemers leren de leeruitkomsten kennen via concreet gedrag in plaats van via de tekst, én ze ontdekken meteen het principe dat bij VE1 nog niet alles aantoonbaar hoeft te zijn — precies de structuur van de kalibratiedocumenten die ze in blok 3 in handen krijgen.
Facilitatortips:
- Sommige kaartjes raken bewust méérdere leeruitkomsten (bijv. "verwerkt peerfeedback zichtbaar in de profielpagina" raakt A&A én O&R). Dat is geen fout maar een feature: bewijs is holistisch en telt vaak op meerdere plekken mee. Benoem dat expliciet.
- Sluit af met de kernboodschap: "De lat schuift per evaluatiemoment. Wat je zojuist met kaartjes deed, staat per VE uitgewerkt in de overzicht-documenten — daar gaan we nu mee werken."
Kaartjes met antwoordsleutel in Bijlage B.
Blok 3 — Kalibratiecarrousel in Portflow (35 min)¶
Werkvorm: duo's (zoals in de echte VE-praktijk!). Iedereen waardeert dezelfde 2 casus-studenten (demo-portfolio's in Portflow, zie Bijlage C) op het VE1-moment, voor 1 à 2 leeruitkomsten (advies: Persoonlijk Leiderschap + Ontwerpen & Realiseren — die zijn bij VE1 het best zichtbaar).
| Stap | Duur | Wat gebeurt er |
|---|---|---|
| Instructie + Portflow-navigatie | 5 min | Plenair: waar vind je de zelfevaluatie, het evaluatieverzoek, de bewijzen en de feedback in het demo-portfolio? |
| Ronde 1 — blind waarderen | 10 min | Duo's waarderen beide casussen per leeruitkomst op de schaal 1–4. Ze hebben ALLEEN de leeruitkomsttekst en het waarderingskader. Scores gaan met stickers op de spreidingsposter (matrix: casus × niveau 1–4). |
| Spreiding bekijken | 5 min | Plenair: kijk naar de poster. De spreiding is het gesprek: "Zelfde student, zelfde bewijs — waarom zit hier iemand op 2 en iemand op 4?" |
| Ronde 2 — met kalibratiedocument | 10 min | Deel NU pas het overzicht-ve1-document uit. Duo's herwaarderen dezelfde casussen en plakken een sticker in een tweede kleur. |
| Nabespreking | 5 min | Convergentie zichtbaar? Wat deed het document met je oordeel? Kernboodschap: dit is precies de kalibratiestap uit het echte VE-proces (gezamenlijk 4–6 studenten waarderen vóór je individueel begint). |
Waarom: dit blok raakt drie doelen tegelijk: waarderen oefenen, Portflow leren navigeren, en zelf ervaren waarom kalibratiedocumenten en gezamenlijke kalibratie geen bureaucratie zijn maar de kern van eerlijk waarderen.
Facilitatortips:
- Casus 1 ("Sam") en casus 2 ("Noa") zijn bewust elkaars spiegelbeeld: technisch sterk maar zwak in reflectie/portfolio versus vlijtig gedocumenteerd maar technisch wankel. Dat dwingt tot het loskoppelen van de leeruitkomsten: één student is niet "een 3" — een student heeft per leeruitkomst een ander beeld.
- Herinner aan de tip uit het proces: onderbuikgevoel is een raadgever — maar ronde 1 vs. ronde 2 laat zien dat onderbuik alléén niet genoeg is. Vandaar de titel van de workshop.
- Geen Portflow-demo-omgeving beschikbaar? Fallback: PDF-snapshots van de casusportfolio's. Het kalibratie-effect blijft overeind; alleen de Portflow-navigatie-oefening verschuift dan naar blok 4.
Blok 4 — Onderbouwing & feedforward + ringtest (15 min)¶
Werkvorm: elk duo legt voor één casus en één leeruitkomst de waardering vast in Portflow (of op het papieren format), in het compacte format:
- Onderbouwing oordeel — feitelijk, compact, navolgbaar; gebaseerd op de belangrijkste datapunten.
- Feedforward — één of twee concrete vervolgstappen richting de volgende evaluatie.
Schrijven: 8 min. Daarna ringtest (5 min): geef je tekst door aan het volgende duo. Zij checken met de checklist: Is de onderbouwing navolgbaar zonder dat je de student kent? Is de feedforward concreet genoeg om direct in een coachgesprek te gebruiken? Staat er wat de student moet doen om "op niveau" te komen? Plenaire afronding (2 min): één sterk voorbeeld voorlezen.
Waarom: de kwaliteit van de feedforward bepaalt de waarde van de hele VE voor student en coach. Dit is het onderdeel waar in de praktijk de meeste tijdsdruk op staat — kort en concreet leren formuleren is dé vaardigheid.
Facilitatortip: hang de vuistregel op: hoe verder de student van "op niveau" af zit, hoe concreter en uitgebreider de feedforward.
Blok 5 — "De Besliscommissie" beslisspel (17 min)¶
Werkvorm: teams van 3–4 vormen een besliscommissie. Elke commissie krijgt dezelfde set van 7 studentkaarten (Bijlage D). Op elke kaart staat de matrix VE1/VE2/EE per leeruitkomst. De commissie bepaalt per student in twee stappen:
- het niveauprofiel (per leeruitkomst het bereikte niveau, met de regels uit het beslisdocument);
- de beslissing + het cijfer (geslaagd / reparatie / niet geslaagd / GR).
Speedronde van 10 min, competitief: welk team heeft de meeste beslissingen goed? Kaart 7 is een discussiekaart (afwijken van de beslisregels) — die plenair bespreken (4 min). Uitleg vooraf: 3 min.
Waarom: de beslisregels zijn eenvoudig, maar bevatten drie valkuilen die iedereen één keer zelf moet maken om ze te onthouden: leeruitkomsten mogen elkaar níet compenseren, een zwakke VE1 kan wél worden ingehaald, en zonder volledig snapshot is er geen resultaat — hoe mooi het profiel ook is.
Facilitatortip: benadruk bij de nabespreking dat de besliscommissie níet opnieuw de portfolio's induikt — het zware inhoudelijke werk is al gedaan tijdens VE1, VE2 en de EE. Goede VE's = een lichte besliscommissie. Dat verbindt blok 3/4 met blok 5.
Blok 6 — Oogst (8 min)¶
Werkvorm: one-minute paper, individueel: "Wat is voor jou de grootste verandering in hoe je gaat waarderen?" en "Waar twijfel je nog over?" Papiertjes ophalen (input voor het team / een vervolgsessie). Sluit af met de spiekposter "Waar vind ik wat?" (Bijlage E) — uitdelen als A4 of ophangen.
Waarom: de twijfels zijn goud waard als agenda voor de eerste echte kalibratiesessie; de spiekposter zorgt dat de documenten na vandaag ook echt gevonden worden.
Bijlage A — "Mythe of feit?"-stellingen¶
| # | Stelling | Antwoord | Toelichting |
|---|---|---|---|
| 1 | Bij VE1 moet een student alle succescriteria van een leeruitkomst al aantonen. | Mythe | Veel criteria zijn bij VE1 "komt later" — zie overzicht-ve1. De lat schuift per evaluatiemoment. |
| 2 | Een 2 ("in ontwikkeling") op VE1 kan aan het einde alsnog tot "op niveau" leiden. | Feit | Patroon 1/2/3 of hoger valt onder de twijfelregel; met een compensatie-afspraak alsnog "op niveau". Geen verrassingen, wel groeiruimte. |
| 3 | Leeruitkomsten mogen elkaar compenseren: niveauprofiel 2|3|4|3 telt als geslaagd. | Mythe | Compensatie tussen leeruitkomsten mag niet; voor elke leeruitkomst geldt een minimaal basisniveau. |
| 4 | Succescriteria bínnen één leeruitkomst mogen elkaar wel compenseren. | Feit | De waardering is een holistische 'optelsom'; het is geen afvinklijstje. |
| 5 | De besliscommissie duikt in alle portfolio's om alles opnieuw te beoordelen. | Mythe | De commissie werkt met het niveauprofiel en de beslisregels; het inhoudelijke werk is al gedaan bij VE1/VE2/EE. |
| 6 | Geen volledig Portflow-snapshot in de DLO = geen resultaat (GR), ook bij een prachtig portfolio. | Feit | Het snapshot is de formele grondslag voor de beslissing. |
| 7 | Onderbuikgevoel is verboden bij het waarderen. | Mythe | "Gebruik het onderbuikgevoel als raadgever" staat letterlijk in het proces — maar altijd mét onderbouwing op de succescriteria. |
| 8 | Je waardeert nooit je eigen SB-studenten. | Feit | En bij iedere volgende evaluatie waardeer je een andere klas — dat borgt intersubjectiviteit. |
| 9 | Voor "boven niveau" (4) is méér van hetzelfde voldoende. | Mythe | Het gaat om werk of groei die aantoonbaar verder gaat dan de succescriteria vragen — kwaliteit, complexiteit, zelfstandigheid of breedte. |
| 10 | Voor een "op niveau" bij VE2 wordt méér verwacht dan bij VE1, bij dezelfde succescriteria. | Feit | Zelfde schaal, zelfde criteria — maar meer bewijzen en complexere prestaties naarmate het semester vordert. |
Bijlage B — Sorteerspel: gedragskaartjes + antwoordsleutel¶
Print de kaartjes zonder de antwoordkolommen. Matrix-placemat: 4 leeruitkomsten × {al zichtbaar bij VE1, komt later}.
| # | Kaartje | Leeruitkomst | VE1? |
|---|---|---|---|
| 1 | Maakt regelmatig commits op main met korte, beschrijvende berichten | M&S (a) | Zichtbaar bij VE1 |
| 2 | Bakent het probleem af en brengt stakeholders en hun behoeften in kaart | A&A (a) | Komt later |
| 3 | Vult een eerlijke, concrete zelfevaluatie in | PL (c) | Zichtbaar bij VE1 |
| 4 | Implementeert een eenvoudige dataverzameling met tabellen, kolommen en relaties | O&R (e) | Komt later |
| 5 | Leest foutmeldingen in de console en lost basisbugs op | O&R (c) | Zichtbaar bij VE1 |
| 6 | Wijst zichzelf toe aan user stories en overlegt met team en PO over blokkades | M&S (c) | Komt later |
| 7 | Verwerkt peerfeedback zichtbaar in de profielpagina | A&A (e) én O&R (h) | Zichtbaar bij VE1 |
| 8 | Benoemt expliciet waar en waarom GenAI is ingezet | PL (f) | Zichtbaar bij VE1 (kennismaking) |
| 9 | Doet behoefteonderzoek voor een groep gebruikers | A&A (b) | Komt later |
| 10 | Gebruikt een dagplanning en loopt niet volledig vast | PL (d) | Zichtbaar bij VE1 (beginnend) |
| 11 | Houdt de status van taken bij op het sprintbord | M&S (b) | Grotendeels later |
| 12 | Test een prototype met een (pseudo-)gebruiker en noteert observaties | A&A (d) | Zichtbaar bij VE1 (eenvoudig) |
| 13 | Overweegt cybersecurity-aspecten in het ontwerp | O&R (f) | Komt later |
| 14 | Geeft en ontvangt peerfeedback en noteert deze | M&S (d) | Zichtbaar bij VE1 (beginnend) |
| 15 | Maakt een wireframe en verbetert de UI iteratief op basis van feedback | O&R (g) | Zichtbaar bij VE1 |
| 16 | Presenteert analyse en aanbevelingen mondeling én schriftelijk | A&A (f) | Komt later |
Bijlage C — Casusschetsen demo-studenten (VE1-moment)¶
Werk deze schetsen uit tot demo-portfolio's in Portflow (of PDF-snapshots). Vul ze met: een zelfevaluatie, enkele portfolio-items, feedbacknotities van Coaching 0/1 en Technische review 0/1, en een evaluatieverzoek.
Casus 1 — "Sam" (technisch sterk, zwak in reflectie)¶
- Technische review 0 en 1: positief. Nette HTML/CSS-profielpagina, regelmatige commits met goede berichten, debugt grotendeels zelfstandig, kan keuzes toelichten.
- Zelfevaluatie: oppervlakkig ("ging allemaal prima"), geen concrete situaties, geen leerdoelen.
- Planning: nauwelijks zichtbaar; geen dagplanning in het portfolio.
- Retrospective 0: leeg / niet gedaan. Coaching 1: coach noteert "komt afspraken na, maar reflecteert niet; leerdoel ontbreekt nog".
- Verwacht discussiebeeld: O&R op 3 à 4, PL op 2. Ronde 1 levert vaak één "gemiddeld" cijfer op; het kalibratiedocument dwingt tot een oordeel per leeruitkomst.
Casus 2 — "Noa" (vlijtig en reflectief, technisch wankel)¶
- Portfolio: compleet en navolgbaar. Eerlijke, concrete zelfevaluatie met leerdoelen; dagplanningen zichtbaar; feedback gevraagd én aantoonbaar verwerkt.
- Technische review 0: profielpagina erg basaal, veel hulp nodig. Technische review 1: wisselend; steekproefvragen deels niet beantwoord; basisbugs alleen met hulp opgelost.
- Peerfeedback: gegeven en genoteerd (Retrospective 1).
- Verwacht discussiebeeld: PL op 3, O&R op 2 à 3. Discussiepunt: "mag met hulp" bij VE1 — het overzicht-document zegt daar iets over.
Casus 3 (optioneel/reserve) — "Riley" (weinig bewijs)¶
- Coaching 1 gemist zonder bericht; portfolio vrijwel leeg; retrospectives niet gedaan.
- GitLab: verrassend nette commits en aardige code — maar zonder context of toelichting.
- Verwacht discussiebeeld: PL op 1 (te weinig basis voor een positief oordeel bij gemiste momenten en ontbrekend bewijs), O&R discussie tussen 1 en 2: er ís technisch signaal, maar is het genoeg en navolgbaar? Mooie casus voor het gesprek "geen bewijs = niet aantoonbaar".
Bijlage D — Besliscommissie-kaarten + antwoordsleutel¶
Per kaart: matrix VE1/VE2/EE per leeruitkomst (PL, A&A, O&R, M&S). Teams bepalen eerst het niveauprofiel, dan beslissing + cijfer.
| Kaart | PL | A&A | O&R | M&S | Niveauprofiel | Beslissing | Cijfer |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. "De modelstudent" | 3/3/3 | 3/3/3 | 3/3/3 | 3/3/3 | 3|3|3|3 | Geslaagd (cesuur) | 6 |
| 2. "De uitblinker" | 3/4/4 | 3/3/4 | 3/3/3 | 3/4/3 | 4|4|3|3 | Geslaagd | 8–10 |
| 3. "De inhaler" | 3/3/3 | 3/3/3 | 1/2/3 | 3/3/3 | O&R = twijfelregel → check feedback: compensatie-afspraak aangetoond → 3|3|3|3 | Geslaagd | 6 |
| 4. "De compensatievraag" | 2/2/2 | 3/3/3 | 3/3/4 | 3/3/3 | 2|3|4|3 — compenseren mag NIET | Reparatie (max. 2 LUK's in ontwikkeling, indien realistisch) | 4–5 |
| 5. "De vergeter" | 3/3/4 | 3/3/3 | 3/3/3 | 3/3/3 | n.v.t. — geen volledig snapshot ingeleverd | Geen resultaat | GR |
| 6. "De vrije val" | 3/2/2 | 2/2/2 | 3/3/3 | 2/2/3 | 2|2|3|2 (M&S: twijfelregel, geen compensatie-afspraak → in ontwikkeling) | Niet geslaagd (>2 in ontwikkeling) | 1–3 |
| 7. "Het coachsignaal" (discussiekaart) | 2/2/2 | 3/3/3 | 2/2/3 | 3/3/3 | 2|3|?|3 — beslisregels zeggen reparatie, maar de coach meldt zware persoonlijke omstandigheden in sprint 3 én een sterke stijgende lijn | Discussie: stap 3 (valideren met coach) en stap 4 (gemotiveerd afwijken, alléén in het voordeel van de student, mits bewijs én consistentie met vergelijkbare gevallen) | — |
Vermeld op kaart 5 pas ná het omdraaien (of in klein lettertype onderaan) dat het snapshot ontbreekt — dat is de leermomentje-kaart.
Bijlage E — Spiekposter "Waar vind ik wat?"¶
| Vraag | Document |
|---|---|
| Wat betekenen de niveaus 1–4? | Waarderingskader |
| Wat mag ik bij déze evaluatie al verwachten per leeruitkomst en succescriterium? | Overzicht-VE1 / Overzicht-VE2 / Overzicht-EE (de kalibratiedocumenten) |
| Hoe verloopt een VE/EE-dagdeel en wat leg ik vast in Portflow? | Procesbeschrijving evaluaties (Voortgangsevaluaties) |
| Welke feedbackmomenten en bewijzen horen bij welke leeruitkomst? | De tabellen per leeruitkomst in de overzicht-documenten |
| Hoe komt de beslissing tot stand? Beslisregels, reparatie, GR, escaleren? | Beslissing |
| Wat telt als datapunt buiten Portflow (observaties, retro's, peer reviews)? | De holistische kijk |
| Student wil een extra bewijsmoment inbrengen? | Procedure vrij datapunt |
Benodigdheden & voorbereidingschecklist¶
- 2–3 demo-studenten in Portflow met gevuld portfolio (zelfevaluatie, bewijzen, feedback Coaching 0/1 en Technische review 0/1, evaluatieverzoek) — dit is veruit de grootste voorbereidingsklus; begin hier ruim op tijd mee. Fallback: PDF-snapshots.
- Toegang van alle deelnemers tot de Portflow-(demo)omgeving vooraf getest.
- Prints: waarderingskader (voor iedereen, vanaf blok 3 ronde 1), overzicht-ve1 (pas uitdelen bij blok 3 ronde 2!), beslisregels-tabel (blok 5).
- Kaartsets sorteerspel (Bijlage B) en besliscommissie-kaarten (Bijlage D) geprint en geknipt; matrix-placemats.
- Spreidingsposter (flip-over/whiteboard): matrix casus × niveau 1–4; stickers in twee kleuren (ronde 1 en ronde 2).
- Quiztool (Wooclap/Mentimeter) óf rood/groen-kaartjes.
- One-minute-paper-briefjes; spiekposter (Bijlage E) als A4 voor iedereen.
- Zichtbare timer; taakverdeling tussen twee begeleiders (één op tijd/logistiek, één op inhoud).
Laatst bijgewerkt: 2026-07-09